Thuisonderwijs (IEF) verwijst naar het feit dat ouders zelf de verplichte onderwijsvoorziening voor hun kind verzorgen buiten elke school. Sinds het schooljaar 2022-2023 is deze onderwijsvorm niet meer toegankelijk op eenvoudige verklaring: het vereist een voorafgaande toestemming van de academische directeur van de nationale onderwijsdiensten (DASEN).
Deze verschuiving van een declaratief regime naar een autorisatieregime heeft het dagelijks leven van de betrokken gezinnen diepgaand veranderd, evenals hun toegang tot pedagogische middelen en de manier waarop ze de academische controles voorbereiden.
Autorisatie IEF: de vier redenen die je moet kennen
De Onderwijswet (artikelen L. 131-2 en L. 131-5) beperkt nu het thuisonderwijs tot vier categorieën van redenen. De DASEN beoordeelt elke aanvraag individueel, kind per kind.
- Gezondheidstoestand of handicap van het kind, onderbouwd met medische attesten of meldingen van de MDPH.
- Deelnemen aan intensieve sport- of kunstactiviteiten, bevestigd door een federatieve organisatie of een conservatorium.
- Reizen van het gezin in Frankrijk of geografische afstand tot een openbare school.
- Het bestaan van een situatie die specifiek is voor het kind en die het educatieve project motiveert, de meest ingeroepen reden en ook de meest frequent afgewezen.
De categorie “specifieke situatie” concentreert het merendeel van de geschillen. De administratie kan niet stereotypisch weigeren zonder de werkelijke situatie van het kind te onderzoeken, en de administratieve rechtbanken annuleren regelmatig beslissingen die zijn gebaseerd op onvoldoende motieven.
Om alle inhoud van Home Educ met betrekking tot de voorbereiding van het autorisatiedossier en de aangepaste pedagogische middelen te verkennen, is de sitemap een nuttig toegangspunt.
Daling van het aantal kinderen in IEF na de hervorming
Het effect van de overgang naar het autorisatieregime is zichtbaar in de cijfers van het nationale onderwijs. Voor het schooljaar 2024-2025 waren 30.644 kinderen thuisonderwijs, tegen 72.369 in 2021-2022, dat is vóór de volledige toepassing van de hervorming. De daling bedraagt meer dan de helft van het oorspronkelijke aantal.
Deze krimp betekent niet dat gezinnen hebben afgezien van elk alternatief project. Een deel heeft zich gericht op scholen zonder contract, anderen hebben deelgenomen aan CNED-regelingen met gereguleerde inschrijving. De groep gezinnen die daadwerkelijk betrokken zijn bij het IEF is samengeperst rond degenen die een gedocumenteerde reden hebben en die de administratieve procedure beheersen.
Hoger beroep na een weigering van IEF-autorisatie
Een weigering van de DASEN is niet definitief, op voorwaarde dat er een strikte tijdlijn wordt gerespecteerd. Het verplicht administratief beroep (RAPO) moet binnen vijftien dagen na de kennisgeving van de weigering worden ingediend. Dit beroep wordt beoordeeld door een academische commissie onder leiding van de rector.
Als de RAPO faalt, kan het gezin de administratieve rechtbank inschakelen. De rechtbanken annuleren regelmatig weigeringen die zijn gebaseerd op onvoldoende motieven, vooral wanneer de administratie zich beperkt tot standaardformulieren zonder het gepresenteerde educatieve project te analyseren.
Pedagogische inhoud ter ondersteuning van het thuisonderwijs
Eenmaal de toestemming verkregen, wordt de centrale vraag die van de middelen. De academische controle controleert of het kind vordert in overeenstemming met de verwachtingen van de gemeenschappelijke basiskennis. Het beschikken over gestructureerde inhoud is dus niet optioneel.
Er bestaan verschillende soorten materialen. Institutionele platforms zoals Lumni bieden gratis video’s en quizzen aan, van de kleuterschool tot de eindexamenklas. De CNED biedt een volledige cursus met begeleiding, maar vereist een formele inschrijving. Gespecialiseerde tools (taalapps, wetenschappelijke kits, platforms voor bijles) completeren het aanbod op basis van de behoeften van elk kind.
De keuze van de middelen hangt af van het educatieve project dat in het autorisatiedossier is verklaard. Een project gebaseerd op actieve pedagogieën (Montessori, Freinet, autonome leerprocessen) zal niet dezelfde middelen gebruiken als een project dat is gebaseerd op de programma’s van het nationale onderwijs. In alle gevallen vergemakkelijkt de traceerbaarheid van de leerprocessen (schriften, portfolio’s, regelmatige evaluaties) de jaarlijkse controle.
Academische controle van de IEF: wat er echt wordt geëvalueerd
De pedagogische controle vindt minstens één keer per jaar plaats. Een inspecteur komt naar het huis of roept het gezin bijeen in de lokalen van de academie. De evaluatie richt zich op de voortgang van het kind, niet op de strikte naleving van het schoolprogramma.
De inspecteur controleert of het kind de vaardigheden van de gemeenschappelijke basis op een tempo verwerft dat past bij zijn leeftijd. De ouders presenteren het uitgevoerde werk, de gebruikte materialen en de doelstellingen van het educatieve project. Een gesprek met het kind, aangepast aan zijn leeftijd, maakt deel uit van het proces.
In geval van als onvoldoende beoordeelde resultaten tijdens een eerste controle, wordt een tweede controle georganiseerd. Als de tekortkomingen aanhouden, kan de DASEN de ouders dwingen om het kind in te schrijven bij een school. Deze procedure blijft echter gereguleerd: het gezin kan de aanmaning aanvechten en contextuele elementen inbrengen.
De voorbereiding van de controle is een belangrijk onderwerp voor gezinnen in IEF. Het documenteren van de leerprocessen gedurende het jaar, het bewaren van de producties van het kind en het schriftelijk formaliseren van de voortgang zijn praktijken die zowel het kind als de ouders beschermen tijdens de evaluatie.
Het huidige juridische kader van de IEF blijft een spanningsveld tussen onderwijsvrijheid en schoolplicht. Voor gezinnen die zich hiervoor inzetten, is de beheersing van het administratieve dossier net zo belangrijk als de kwaliteit van de pedagogische inhoud. Het een kan niet zonder het ander functioneren.
